Burn-out is geen individueel probleem: de wisselwerking tussen werk en gezin

Burn-out wordt vaak gezien als een werkgerelateerd probleem. Volgens Paul Castelijns, psycholoog, relatie- en gezinstherapeut en phd-onderzoeker aan UGent en KU Leuven, is die kijk te beperkt. “Werk en privé kan je niet los van elkaar zien.” Burn-outklachten ontstaan vaak door een complex samenspel tussen verschillende rollen, verwachtingen en relaties. 

Voor zelfstandigen is het vaak extra moeilijk om grenzen te stellen. “Je bent sterk op jezelf aangewezen en voelt verantwoordelijkheid tegenover klanten, familie of werknemers. De professional en de persoon lopen in elkaar over.” 

Daardoor kunnen signalen van overbelasting moeilijker zichtbaar worden en blijft de druk vaak langer aanwezig. 

Een burn-out kondigt zich niet altijd duidelijk aan. Onderzoek toont aan dat lichte burn-outklachten niet noodzakelijk uitmonden in ernstige problemen. In de praktijk ervaren mensen een uitval vaak als onverwacht, zowel voor zichzelf als voor hun omgeving. 

Ook klachten die wijzen op een mogelijke burn-out kunnen verschillende oorzaken hebben. Daarom is het belangrijk om niet alleen naar symptomen te kijken, maar ook naar de bredere context waarin iemand leeft en werkt. 

Een gesprek over stress, zorgen en verwachtingen binnen het gezin kan helpen om opnieuw zicht en verbinding te krijgen. Tegelijk is open communicatie geen garantie dat een burn-out voorkomen wordt. Soms brengt een gesprek ook nieuwe spanningen of onzekerheden naar boven. 

Wanneer iemand uitvalt door een burn-out verandert vaak de dynamiek in het gezin. Gezinsleden proberen soms te beschermen door voorzichtig te zijn of moeilijke onderwerpen te vermijden. “Maar daardoor kan iemand met een burn-out het gevoel krijgen dat hij of zij er niet meer toe doet.” 

Bij ernstige burn-outklachten zijn mensen vaak emotioneel en cognitief uitgeput. Diepgaande gesprekken voeren lukt dan niet altijd. Wat gezinsleden wel kunnen doen? “Aanwezig blijven, de moed niet verliezen en uitstralen dat je er samen uitkomt.” 

Herstel vraagt aandacht voor de werkcontext, maar ook voor waarden, rollen, relaties en de balans tussen verschillende levensdomeinen. Paul Castelijns onderzoekt verder hoe deze factoren op elkaar inwerken en welke behandelingen het meest effectief zijn. 

Castelijns, P. (2022). Werk en privé zijn niet te scheiden bij burn-out: extra risico voor zelfstandigen. De Tijd (partnerartikel NN). Geraadpleegd via: https://www.tijd.be/partner/nn/hoe-bescherm-je-je-mentale-en-financiele-gezondheid-als-zelfstandige/werk-en-prive-zijn-niet-te-scheiden-bij-burn-out-extra-risico-voor-zelfstandigen/10418586.html 

Foto: Marco Mertens